‘Geç olmadan’ bu sergiyi gezin!

Yayıncı: Zaman

Yayın Tarihi: 16.04.2016

'Geç olmadan' bu sergiyi gezin!

Özdemir Asaf’ın 'Kime sorsan evinde bir oda noksan' diyerek anlatmaya çalıştığı bir barınma kültürümüz var. İşte, hep daha genişini istediğimiz, balkonunu genişletme planları yaptığımız evlerimizin ve konut serüvenimizin tarihi 'Geç Olmadan Eve Dön' sergisinde.

Fonda birbirine karışmış onca ses. En baskını, bir apartman dairesinde geçen rüyasını anlatan adamın sesi. Nezahat Teyze'ler, Ahmet Amca'lar filan var rüyada. Ve belli aralıklarla tekrarlanan kanarya sesli kapı zili. Duyunca insanı doğrudan çocukluğuna götüren... Bir anda karşımıza 'annem, varsa bir bardak toz şeker istiyor' diyen bir çocuk çıkacak gibi. Ya da yüzünden önce 'içinde ne var diye merak ettiğimiz' poşetleri tutan eline baktığımız babamız, dedemiz çıkacak gibi.

Ha bir de ezan sesi... Sabah, ikindi yahut yatsı ezanı değil. Mutlaka akşam ezanı. Hani şu okunmadan evvel eve dönmemiz hatırlatılan ya da bir türlü sona eremeyen mahalle maçlarını bitiren akşam ezanı. "Geç olmadan eve dön" diyen annelerin sesi kulaklarımızda... Bütün bunlar bir serüvenin ayrılmaz parçaları. İnsanlığın ortak geçmişi olan konutun serüveninin. Bugün artık zar zor rastladığımız müstakil bahçeli evlerimizin, apartman dairelerimizin, kimi zaman gecekonduların, en çok toplu konutların, lojmanların, belki de yalıların kim bilir... Özetle evlerimizin uzun tarihinin ortak noktaları.

Bu habere konu olmasının sebebi ise bir sergi. Vitra'nm sponsorluğunda düzenlenen 'Geç Olmadan Eve Dön' adlı sergi, konutun serüvenine odaklanırken ziyaretçileri yıllarla değişen ev anlayışımıza dair nostaljik bir yolculuğa çıkarıyor. Cem Sorguç'un küratörlüğünde gerçekleşen sergi, İstanbul Modern'de 26 Haziran'a kadar gezilebilecek. Biz de sergiden satırbaşlarını sizler için derledik.

Bir dönemin üst sınıf mekânları apartmanlar

Bugün konut kültürümüzün en geniş kısmını oluşturan apartmanların ilk yapıldığı zamanlarda üst sınıfın barınma mekânları olduğunu biliyor muydunuz? Özellikle Pera'daki apartmanlar, zevkin, elitliğin, paranın ve lüksün yeni yaşam mekânlarıdır. Apartmanların egemen konut haline gelmesi tercih sebebiyle değil sermaye azlığı, altyapıya sahip arsa yokluğu sebebiyle olur.

İstanbullu, gecekondu ile tanışır...

Köyden kente göçün artması, yeni konut ihtiyacını ortaya çıkarır. Kamu arazilerine yasal olmayan yollarla ev yapan ailelerin geçmişi İstanbul'da 1947, Ankara'da 1948'e kadar gider. 80'lere dek bu yapılaşmaya devlet tarafından göz yumulur. Gecekonduların yayılmasının en büyük sebeplerinden biri yasaların fabrikalara işçi lojmanı yapımını mecbur kılmamasıdır. Daha sonra bu gecekondu alanları apartmanlara dönüşür.

Sayfiyelerden yazlık sitelere...

Osmanlı üst sınıfının olmazsa olmazlarındandır sayfiye yerleri. 19. yüzyılda yüzünü Batı'ya dönen bürokrat sınıfı ve Levantenlerin tercihi Boğaziçi, Yeşilköy ve Moda'daki sayfiye yerleri olur. Sayfiye kavramı 1950'lerden sonra yazlık ev kavramına bırakır yerini. Karayollarının kıyıları daha ulaşılabilir yapması ile buralar yavaş yavaş imara açılır. Marmara kıyıları, Suadiye ve Dragos yazlık ev mekânlarının başındadır. 70'lerden itibaren orta sınıf da yazlık ev hayali kurmaya başlar ve daha ekonomik olan yazlık siteler sayesinde Silivri, Çınarcık, Kumburgaz gibi yerlerin adım daha sık duyarız.

Halk apartmanlara doluştu, vatandaş yalılara kaçıyor!

Zenginleşen kitleler önceleri yaptırdıkları aile apartmanlarında otururken kat mülkiyeti kanununun değişimiyle apartmanlar herkesin sahipliğine dönüşür. Bu da varlıklı ailelerin yeni ve ideal bir ev ihtiyacı duymasına neden olur.

Ev hayali kurdurtan yurtlar

Üniversite sayısının artması ve şehir dışında okuma kültürünün yaygınlaşması sonucu 1960'lı yılların başında yeni bir barınma şekli doğar: Yurtlar. Yükseköğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu tarafından ilk olarak 1961 yılında kurulan yurtların amacı maddi durumu iyi olmayan öğrencilerin barınma ihtiyacını karşılamaktır. Zamanla artan talebe karşılık verilemese de bugün yurtlar hâlâ halılı ve yalınayak gezebilecekleri bir ev özlemi kuran öğrencilerin geçici konutudur.